(از ایمان پرسیدند، جواب داد)

1ـ شناخت پایه هاى ایمان : ایمان بر چهار پایه استوار است : صبر، یقین، عدل و جهاد.
صبر نیز بر چهار پایه قرار دارد. شوق، هراس ، زهد و انتظار. آن كس كه اشتیاق بهشت دارد، شهوت هایش كاستى گیرد، و آن كس كه از آتش جهنّم مى ترسد، از حرام دورى مى گزیند، و آن كس كه در دنیا زهد مى ورزد، مصیبت را ساده پندارد، و آن كس كه مرگ را انتظار مى كشد در نیكى ها شتاب مى كند.
یقین نیز بر چهار پایه استوار است : بینش زیركانه، دریافت حكیمانة واقعیت ها، پند گرفتن از حوادث روزگار، و پیمودن راه درست پیشینیان. پس آن كس كه هوشمندانه به واقعیت ها نگریست، حكمت را آشكارا بیند، و آن كه حكمت را آشكارا دید، عبرت آموزى را شناسد، و آن كه عبرت آموزى شناخت گویا چنان است كه با گذشتگان مى زیسته است.
و عدل نیز بر چهار پایه بر قرار است : فكرى ژرف اندیش، دانشى عمیق و به حقیقت رسیده، نیكو داورى كردن و استوار بودن در شكیبایى. پس كسى كه درست اندیشد به ژرفاى دانش رسید و آن كس كه به حقیقت دانش رسید، از چشمة زلال شریعت نوشید، پس كسى كه شكیبا شد در كارش زیاده روى نكرده با نیكنامى در میان مردم زندگى خواهد كرد.
و جهاد نیز بر چهار پایه استوار است : امر به معروف، نهى از منكر، راستگویى در هر حال، و دشمنى با فاسقان. پس هر كس به معروف امر كرد، پشتوانه نیرومند مؤمنان است، و آن كس كه از زشتى ها نهى كرد، بینى منافقان را به خاك مالید، و آن كس كه در میدان نبرد صادقانه پایدارى كند حقّى را كه بر گردن او بوده ادا كرده است، و كسى كه با فاسقان دشمنى كند و براى خدا خشم گیرد، خدا هم براى او خشم آورد، و روز قیامت او را خشنود سازد.

2ـ شناخت اقسام كفر و تردید :
و كفر بر چهار ستون پایدار است : كنجكاوى دروغین. ستیزه جویى و جُدُل، انحراف از حق و دشمنى كردن. پس آن كس كه دنبال توهم و كنجكاوى دروغین رفت به حق نرسید. و آن كس كه به ستیزه جویى و نزاع پرداخت از دیدن حق نابینا شد، و آن كس كه از راه حق منحرف گردید، نیكویى را زشت، و زشتى را نیكویى پنداشت و سر مست گمراهى ها گشت، و آن كس كه دشمنى ورزید پیمودن راه حق بر او دشوار و كارش سخت، و نجات او از مشكلات دشوار است.
و شك چهار بخش دارد : جدال در گفتار، ترسیدن، دو دل بودن، و تسلیم حوادث روزگار شدن. پس آن كس كه جدال و نزاع را عادت خود قرار داد از تاریكى شُبهات بیرون نخواهد آمد و آن كس كه از هر چیزى ترسید همواره در حال عقب نشینى است، و آن كس كه در تردید و دودلى باشد زیر پاى شیطان كوبیده خواهد شد، و آن كس كه تسلیم حوادث گردد و به تباهى دنیا و آخرت گردن نهد، و هر دو جهان را از كف خواهد داد.(سخن امام طولانى است چون در این فصل، حكمت هاى كوتاه را جمع آورى مى كنم از آوردن دنباله سخن خوددارى كردم -شیخ رضی-).

✥ نهج البلاغه⁑حکمت 31 ✥